Eksplorowanie wymiarów językowego obrazu świata w dydaktyce przekładu

Agnieszka Gicala

Streszczenie w języku polskim


W artykule rozważane jest zastosowanie koncepcji językowego obrazu świata w dydaktyce przekładu na poziomie uniwersyteckim z perspektywy zarówno nauczyciela, jak i studentów. Szczególną uwagę zwrócono na te wymiary tłumaczenia, które językowy obraz świata może pomóc rozjaśnić, dzięki czemu może on posłużyć do sformułowania strategicznego podejścia równoważącego kreatywność ze świadomością specyfiki kulturowej materiału źródłowego. Traktując tekst źródłowy jako wyraz danego językowego obrazu świata, studenci mogą stopniowo zyskiwać wrażliwość na międzykulturowe i pragmatyczne aspekty tłumaczenia, budując w ten sposób swoje kompetencje kulturowe, a także pewność siebie w podejściu do kolejnych zadań. Inspiracją dla materiału badawczego były prace tłumaczeniowe studentów przekładoznawstwa na poziomie studiów licencjackich, a także ich opinie uzyskane po ukończeniu pierwszego roku specjalizacji przekładowej, obejmującej m.in. kurs pragmatyki międzykulturowej oraz wprowadzenie do przekładu. W artykule analizuje się, w jaki sposób ujęcie przekładu jako rekonstrukcji językowego obrazu świata może dawać młodym tłumaczom pełniejszy wgląd w tłumaczone teksty, wskazywać im spójne podejście w procesie przekładu i tym samym pomagać znaleźć równowagę między kreatywnością a wiernością tekstowi oryginału.


Słowa kluczowe


językowy obraz świata; pragmatyka interkulturowa; dydaktyka przekładu; kreatywność w przekładzie; strategia tłumaczeniowa

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Baker, Mona. 1992. In Other Words. A Coursebook on Translation. London: Routledge.

Bartmiński, Jerzy. 2006. Językowe podstawy obrazu świata. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Bartmiński, Jerzy. 2012 [2009]. Viewpoint, perspective, and linguistic worldview. In Jerzy Bartmiński, Aspects of Cognitive Ethnolinguistics. Ed. Jörg Zinken, trans. Adam Głaz. 76–87. Sheffield, Oakville: Equinox.

Berman, Antoine. 2000 [1985]. Translation and the trials of the foreign. In Lawrence Venuti (ed.) The Translation Studies Reader. 284–297. London and New York: Routledge.

Danaher, David S. 2013. Ethnolinguistics and literature: The meaning of svědomí ‘conscience’ in the writings of Václav Havel. In Adam Głaz, David S. Danaher, and Przemysław Łozowski (eds.), The Linguistic Worldview: Ethnolinguistics, Cognition, and Culture, 93–113. London: Versita.

Danaher, David S. 2019. Foreword. In Adam Głaz (ed.), Languages–Cultures–Worldviews: Focus on Translation, v–vii. Cham: Palgrave Macmillan.

Dąbrowska, Anna, and Agnieszka Gicala. 2025. Translation projects seen as a hybrid model of design thinking and service learning. Roczniki Humanistyczne 73(10), Glottodidactics: 5–20.

Gicala, Agnieszka. 2014. Tekst i jego przekład jako obraz świata – kognitywny wkład w ocenę jakości oraz dydaktykę przekładu. In Anna Głogowska, Krzysztof Hejwowski, and Małgorzata Tryuk (eds.), Z zagadnień tłumaczenia: teoria – kształcenie – praktyka, 21–29. Warszawa: Instytut Lingwistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego.

Gicala, Agnieszka. 2015. From practical grammar to literary translation. How can practical grammar classes aid prospective translators of literary texts – an analysis dedicated to my students. In Anna Turula and Anita Buczek-Zawiła (eds.) Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis: Studia Anglica V, vol. 191, 20–28. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Gicala, Agnieszka. 2018a. Assessing creativity in the classroom: literary translation education in the cognitive framework. In Rafał Augustyn and Agnieszka Mierzwińska-Hajnos (eds.) New Insights into Language and Cognition Interface, 170–184. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.

Gicala, Agnieszka. 2018b. Przekładanie obrazu świata. Językowy obraz świata w przekładzie artystycznym. Kraków: TAiWPN UNIVERSITAS.

Gicala, Agnieszka. 2021. Translating a Worldview. Linguistic Worldview in Literary Translation. Berlin: Peter Lang.

Gicala, Agnieszka. 2023. On second thoughts... Academic self-translation and strategic knowledge transfer as migration across a sea of cultural-linguistic icebergs. Etnolingwistyka. Problemy Języka i Kultury 35: 131–152. DOI: 10.17951/et.2023.35.131

Gicala, Agnieszka. 2024. Touching on transcreation: A prayer by Thomas Merton. In Małgorzata Brożyna-Reczko, Joanna Dybiec-Gajer, and Ewelina Kwiatek (eds.), Trafić w dziesiątkę. Kształcenie tłumaczy a wyzwania nowoczesności, 151–163. Kraków: Wydawnictwo Naukowe UKEN.

Głaz, Adam. 2019. Introduction. In Adam Głaz (ed.), Languages–Cultures–Worldviews: Focus on Translation, 1–15. Cham: Palgrave Macmillan.

Głaz, Adam. 2022. Linguistic Worldview(s): Approaches and Applications. New York: Routledge.

Grzegorczykowa, Renata. 2008. Wstęp do językoznawstwa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Hall, Edward T. 1952. The Silent Language. New York: Doubleday Company, Inc.

Hall, Edward T. 1989 [1976]. Beyond Culture. New York: Anchor Books.

Hejwowski, Krzysztof. 2015. Iluzja przekładu. Przekładoznawstwo w ujęciu konstruktywnym. Katowice: Śląsk.

Humboldt, Wilhelm von. 1999. On Language: On the Diversity of Human Language Construction and its Influence on the Mental Development of the Human Species. Ed. Michael Losonsky, trans. Peter Heath. Cambridge: Cambridge University Press.

Hervey, Sándor, and Ian Higgins. 1992. Thinking Translation: A Course in Translation Method: French to English. New York: Routledge.

Językowy obraz świata. No date. Zintegrowana Platforma Edukacyjna, https://zpe.gov.pl/a/jezykowy-obraz-swiata/D1E8NbfAO (accessed 20th April 2026)

Katan, David. 2009. Translation as intercultural communication. In Jeremy Munday (ed.), The Routledge Companion to Translation Studies. 74–92. London and New York: Routledge.

Lakoff, George, and Mark Johnson. 1980. Metaphors We Live By. Chicago and London: University of Chicago Press.

Milne, Alan Alexander. 1991 [1926]. The Complete Winnie-the-Pooh. London: Dean, an imprint of Methuen Children’s Books.

polishMilne, Alan Alexander. 1986. Fredzia Phi-Phi (trans. Monika Adamczyk). Warszawa: Wydawnictwo Lubelskie.

polishMilne, Alan Alexander. 2001. Kubuś Puchatek (trans. Irena Tuwim). Warszawa: Wydawnictwo „Nasza Księgarnia”.

Munday, Jeremy. 2006 [2001]. Introducing Translation Studies. Theories and Applications. London and New York: Routledge.

Newmark, Peter. 1988. A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall.

Orr, Mary. 2003. Intertextuality: Debates and Contexts. Cambridge: Polity Press.

Piętkowa, Romualda. 2007. Językowy obraz świata i stereotypy a nauczanie języka polskiego. In Aleksandra Achtelik, and Jolanta Tambor (eds.), Sztuka czy rzemiosło? Nauczyć Polski i polskiego. 85-104. Katowice: Wydawnictwo Gnome.

Piotrowska, Maria. 2016. Proces decyzyjny tłumacza. Zakres metodyki nauczania przekładu. Warszawa: C.H. Beck.

Sapir, Edward. 1929. The status of linguistics as a science. Language 5(4): 207–214.

Tabakowska, Elżbieta. 1993. Cognitive Linguistics and Poetics of Translation. Tübingen: Gunter Narr Verlag.

Tabakowska, Elżbieta. 2003. O przekładzie na przykładzie. Rozprawa tłumacza z EUROPĄ Normana Daviesa. Kraków: Znak.

Udzik, Beata. 2023. Językowo-kulturowy obraz wspólnoty w podręcznikach do języka polskiego dla szkoły ponadpodstawowej. Polonistyka. Innowacje 17: 105–120.

Venuti, Lawrence. 1995. The Translator’s Invisibility. A History of Translation. London and New York: Routledge.

Vinay, Jean-Paul, and Jean Darbelnet. 2000. A methodology for translation. In Lawrence Venuti (ed.), The Translation Studies Reader. 84–93. London and New York: Routledge.

Whorf, Benjamin Lee. 1956 [1940]. Science and linguistics. In Benjamin Lee Whorf, Language, Thought and Reality, ed. J. B. Carroll. 207–219. Cambridge, MA: MIT Press.

Wierzbicka, Anna. 1997. Understanding Cultures through Their Key Words: English, Russian, Polish, German, and Japanese. Oxford: Oxford University Press.

Wierzbicka-Piotrowska, Elżbieta. 2015. Metodologia językowego obrazu świata w nauczaniu szkolnym. Poradnik Językowy 1: 69–78.

Wyrwa, Anna. 2025. Applying the concept of linguistic worldview in translation teaching. Półrocznik Językoznawczy Tertium. Tertium Linguistic Journal 10(1): 153–176.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/et.2026.38.101
Data publikacji: 2026-10-08 20:42:14
Data złożenia artykułu: 2026-04-12 15:06:27


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Agnieszka Gicala

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.