Wisła okiem Bolesława Prusa – na wybranych przykładach z Kronik

Krzysztof Bernard Andrulonis

Streszczenie w języku polskim


Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie na wybranych przykładach obrazu Wisły, jaki ujawnia się w Kronikach Bolesława Prusa. Pisarz traktuje rzekę jako określone dobro kulturowe i swoistą wartość, a także patriotyczny symbol, wokół którego może organizować się wspólnotowa wyobraźnia jego rodaków. Prus zdaje sobie sprawę, że społeczna świadomość znaczenia Wisły pozostaje wciąż niska, a do jej wzmocnienia nie wystarczy jedynie słowo pisane. Stąd autor Kronik stara się skłonić swych czytelników do podejmowania określonych praktyk o charakterze rekreacyjnym, turystycznym i krajoznawczym.


Słowa kluczowe


Kroniki; patriotyzm; Bolesław Prus; Warszawa; Wisła

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Bachelard, Gaston. (1975). Woda i marzenia. W: Gaston Bachelard, Wyobraźnia poetycka. Wybór pism (s. 111–178). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Bańka, Józef. (1993). Kategoria przestrzeni w filozofii. W: Gabriela Bożek (red.), Karta kulturowa rzeki. Referaty wygłoszone na sympozjum w Rudach 4–5 listopada 1992 (s. 14–24). Katowice: Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska.

Borowy, Wacław. (1921). Wisła w poezji polskiej. Warszawa: Polskie Towarzystwo Krajoznawcze.

Drapella-Hermansdorfer, Alina. (1998). Nadrzeczne bulwary. Rzeki, 7, s. 139–157.

Drobek, Wiesław. (1996). Przestrzeń kulturowa rzeki. Rzeki, 5, s. 221–232.

Dunin-Wąsowicz, Paweł. (2024). Powiślański przewodnik literacki. Warszawa: Fundacja Hereditas.

Galewski, Jan, Grzeniewski, Ludwik Bohdan. (1961). Warszawa zapamiętana. Ostatnie lata XIX stulecia. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Gielata, Ireneusz. (2011). Bolesław Prus na progu nowoczesności. Bielsko-Biała: Akademia Techniczno-Humanistyczna.

Jałowiecki, Bohdan. (1998). Przestrzeń społeczna rzeki. Rzeki, 7, s. 127–135.

Kolbuszewski, Jacek. (1993). Rola literatury w tworzeniu „Karty kulturowej rzeki”. W: Gabriela Bożek (red.), Karta kulturowa rzeki. Referaty wygłoszone na sympozjum w Rudach 4–5 listopada 1992 (s. 105–112). Katowice: Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska.

Kołakowski, Leszek. (2009). Mini wykłady o maxi sprawach. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Kujawińska-Courtney, Krystyna. (2006). Wprowadzenie. Stephen Greenblatt i poetyka kulturowa/ nowy historycyzm. W: Stephen Greenblatt, Poetyka kulturowa. Pisma wybrane, oprac. Krystyna Kujawińska-Courtney (s. V–LXXI). Kraków: Universitas.

Labuda, Gerard. (1992). Rzeki w dziejach narodów (ze szczególnym uwzględnieniem narodu polskiego). Rzeki, 1, s. 15–36.

Marcinkowski, Kajetan. (1826). Rzeki polskie. Poema pomniki sławy narodowej opiewające. Warszawa: Drukarnia N. Glücksberga.

Pąkciński, Marek. (1998). Ironia i autokreacja w „Kronikach” Bolesława Prusa. W: Spojrzenie na Prusa i jego bohaterów. Materiały z sesji w 150. rocznicę urodzin Bolesława Prusa (s. 76–83). Kielce: Wojewódzka Biblioteka Publiczna.

Pol, Wincenty. (1869). Historyczny obraz Polski. Kraków: Drukarnia C.K. Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Posern-Zieliński, Aleksander. (2000). Rzeka jako element tożsamości kulturowej. Rzeki, 9, s. 15–39.

Prus, Bolesław. (1953–1970). Kroniki. T. 1–20. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Pycka, Anna Małgorzata, Stocka-Kalinowska, Ewa. (2017). Rozmowa o motywie Wisły w twórczości Bolesława Prusa (Wisła polskich pisarzy), audycja radiowa z dnia 20 lipca 2017 roku, Polskie Radio S.A., online: https://www.polskieradio.pl/8/6148/artykul/1790568,prus-oswajal-swoich-czytelnikow-z-wisla (dostęp: 7.02.2026).

Sobieraj, Tomasz. (2022). W sieci natury i kultury. Bolesław Prus wobec dylematów światopoglądowych swojej epoki. Kraków: Universitas.

Szczepański, Marek Stanisław. (1993). Socjologia przestrzeni i przestrzeń kulturowa rzeki. W: Gabriela Bożek (red.), Karta kulturowa rzeki. Referaty wygłoszone na sympozjum w Rudach 4–5 listopada 1992 (s. 25–38). Katowice: Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska.

Świątek, Tadeusz Władysław, Chwiszczuk, Rafał. (2012). Królowa Wisła. Warszawa: Fundacja „CULTUS”.

Świątkiewicz, Wojciech. (1993). Rzeka jako kategoria kulturowa. W: Gabriela Bożek (red.), Karta kulturowa rzeki. Referaty wygłoszone na sympozjum w Rudach 4–5 listopada 1992 (s. 39–44). Katowice: Centrum Dziedzictwa Kulturowego Górnego Śląska.

Tuan, Yi-Fu. (1987). Przestrzeń i miejsce, przeł. Agnieszka Morawińska. Warszawa 1987: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Wallis, Mieczysław. (1979). Informacja i gwar. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Winek, Włodzimierz. (2020). Po Wiśle pod parą. Warszawa: Wydawnictwo Warszawskie.

Zwierzyński, Leszek. (1998). Wyobraźnia akwatyczna Mickiewicza. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/ff.2026.44.1.31-47
Data publikacji: 2026-10-12 14:11:12
Data złożenia artykułu: 2026-02-15 17:20:48


Statystyki


Widoczność abstraktów - 0
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF - 0

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2026 Krzysztof Bernard Andrulonis

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.