Niepoczytalność a subiektywna strona czynu zabronionego

Streszczenie w języku polskim

Przedmiotem opracowania jest kwestia ustalania strony podmiotowej czynu zabronionego popełnionego przez sprawcę niepoczytalnego, rozpatrywana na tle sporu o miejsce umyślności i nieumyślności w strukturze przestępstwa. W centrum zainteresowania znalazła się wątpliwość, czy znamiona strony podmiotowej współtworzą bezprawność czynu jako element normy sankcjonowanej, czy też stanowią przesłankę odpowiedzialności karnej, aktualizującą się na płaszczyźnie normy sankcjonującej. Od przyjętego rozwiązania zależy ocena, czy zachowanie sprawcy niepoczytalnego może być uznane za czyn bezprawny. W artykule postawiono tezę, że umyślność i nieumyślność nie powinny być oderwane od struktury normy sankcjonowanej. Strona podmiotowa współokreśla treść zakazu lub nakazu prawnokarnego, a zatem uczestniczy w wyznaczaniu bezprawności czynu. Sprawca niepoczytalny może obejmować świadomością fakty odpowiadające znamionom typu czynu zabronionego lub kierować swoją aktywność ku określonemu rezultatowi, choć jego proces decyzyjny pozostaje patologicznie zdeformowany. W opracowaniu przyjęto założenie, że niepoczytalność wyłącza winę, nie dekompletując znamion strony podmiotowej. Zachowanie niepoczytalnego sprawcy może zostać uznane za czyn zabroniony, choć nie będzie przestępstwem z powodu braku winy. Niedowolność zachowania sprawcy niepoczytalnego należy rozumieć nie jako okoliczność powodującą brak umyślności albo nieumyślności, lecz jako brak zdolności do sensownej i suwerennej autodeterminacji. Dlatego możliwe jest ustalenie jego stosunku intelektualno-wolicjonalnego do czynu, przy jednoczesnym wyłączeniu winy ze względu na wadliwość samego procesu decyzyjnego.