Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail Powieść „Lolek” Adama Wajraka jako medium literackiego oddziaływania w edukacji empatycznej dziecka w wieku wczesnoszkolnym
Streszczenie w języku polskim
Artykuł dotyczy edukacji przez literaturę dziecięcą, prowadzącej do kształtowania postaw empatycznych odbiorców w wieku wczesnoszkolnym. Podłoże teoretyczne stanowią prace z obszarów pedagogiki (Martina L. Hoffmana, Davida Howe’a) oraz literaturoznawstwa (Anny Łebkowskiej, Jarosława Płuciennika, Elżbiety Tabakowskiej). Na tej podstawie autorka próbuje osadzić tezę o ważnej roli literatury w rozwijaniu postawy empatycznej. Celem badania była próba znalezienia cech utworu literackiego dla dzieci, które mogą budować postawę empatyczną młodego czytelnika. Metoda postępowania badawczego opierała się na interpretacji wybranego tekstu literackiego z postacią psa jako bohatera literackiego w kontekście odbioru przez wirtualnego czytelnika w wieku wczesnoszkolnym. Zastosowano podejście jakościowe, w tym metodę analizy dokumentów (utwór literacki). Autorka posłużyła się modelem odbiorcy dziecięcego cechującego się możliwościami odbiorczymi dziecka w wieku od około 7. do 9. roku życia. Eksploracja literatury dziecięcej wykazała, że utwór Adama Wajraka pt. Lolek posiada cechy dzieła literackiego, które można wykorzystać w edukacji empatycznej. Utwór Wajraka spełnia warunki literatury, która może kształtować postawę empatyczną u odbiorcy dziecięcego.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Adamczykowa, Z. (2001). Literatura dla dzieci. Funkcje – kategorie – gatunki. Warszawa: WSP TWP.
Baluch, A. (1984). Poezja współczesna w szkole podstawowej. Warszawa: WSiP.
Baluch, A. (1987). Dziecko i świat przedstawiony, czyli tajemnice dziecięcej lektury. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Bandín, C. V. (2014). Sin ti no puedo ser yo. Madrid: Asociación Cultural los Libros del CTP.
Barcz, A. (2015). Wprowadzenie do zookrytyki (teorii zwierzęcych narracji). Białostockie Studia Literaturoznawcze, (6), 143–159. DOI: 10.15290/bsl.2015.06.08.
Barnett, M. A., Howard, J. A., Melton, E. M., Dino, G. A. (1982). Effect of Inducing Sadness about Self or Other on Helping Behavior in High- and Low-Empathic Children. Child Development, 53(4), 920–923. DOI: 10.2307/1129128.
Brzezińska, A. I., Półtoraczyk, K., Reksnis, J., Starczewska-Kaczmarek, A., Wilczyńska, S. (2020). Kompetencje emocjonalne i społeczne dzieci w wieku wczesnoszkolnym. Poznań: Wydawnictwo UAM.
Brzezińska, A. I. (red.). (2016). Psychologia rozwojowa człowieka. Gdańsk: GWP.
Ciechomski, M. (2020). Wychowanie do empatii. Koncepcje teoretyczne, metody i programy wspierania empatii u dzieci w wieku szkolnym. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Czwordon, P. (2010). Empatia i obserwacja. O poezji Jerzego Ficowskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
De Jong, M. (1973). Wracaj do domu, Karmelku. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Dewar, G. (2008). Empathy and the Brain. Pobrane z: https://parentingscience.com/empathy-and-the-brain (dostęp: 2.01.2026).
Feshbach, N. D. (1987). Parental Empathy and Child Adjustment/Maladjustment. W: N. Eisenberg, J. Strayer (Eds.), Empathy and Its Development (s. 271–290). Cambridge: Cambridge University Press.
Gawryluk, B. (2008). Kaktus, dobry pies. Łódź: Wydawnictwo Literatura.
Gawryluk, B. (2024). Pies na medal. Łódź: Wydawnictwo Literatura.
Hobson, P. (2002). The Cradle of Thought: Explorations of the Origins of Thinking. Oxford: Macmillan.
Hoffman, M. L. (2006). Empatia i rozwój moralny. Gdańsk: GWP.
Howe, D. (2013). Empatia. Co to jest i dlaczego jest ważna. Warszawa: Oficyna Ingenium.
Kownacka, M. (1957). Rogaś z Doliny Roztoki. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Koziołek, K. (2006). Czytanie z innym. Etyka, lektura, dydaktyka. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Krasoń, K. (1999). Malowniczy most do poezji. Wiersze Brzechwy i Tuwima w edukacji i wspomaganiu rozwoju dziecka. Kraków: Wydawnictwo Edukacyjne.
Krasoń, K. (2005). Dziecięce odkrywanie tekstu literackiego. Kinestetyczne interpretacje liryki. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Lasota, A. (2023). Empatia i zachowania prospołeczne małych dzieci w percepcji rodziców. Studia z Teorii Wychowania, 14(1), 245–264. DOI: 10.5604/01.3001.0016.3435.
Łebkowska, A. (2008). Empatia. O literackich narracjach przełomu XX i XXI wieku. Kraków: Universitas.
Mar, R. A., Oatley, K., Peterson, J. B. (2009). Exploring the Link Between Reading Fiction and Empathy: Ruling Out Individual Differences and Examining Outcomes. Communications, 34(4), 407–428. DOI: 10.1515/COMM.2009.025.
Mar, R. A., Oatley, K., Hirsh, J., Paz, J. dela, Peterson, J. B. (2006). Bookworms Versus Nerds: Exposure to Fiction Versus Non-Fiction, Divergent Associations with Social Ability, and the Simulation of Fictional Social Worlds. Journal of Research in Personality, 40(5), 694–712. DOI: 10.1016/j.jrp.2005.08.002.
Miller, J. (2013). Science Says Art Will Make Your Kids Better Thinkers (and Nicer People). Pobrane z: https://www.fastcompany.com/3023094/science-says-art-will-make-your-kids-better-thinkers-and-nicer-people (dostęp: 28.12.2025).
Pałasz, M. (2012). Sposób na Elfa. Łódź: Wydawnictwo Literatura.
Papuzińska, J. (1981). Inicjacje literackie. Problemy pierwszych kontaktów dziecka z książką. Warszawa: WSiP.
Papuzińska, J. (1996). Dziecko w świecie emocji literackich. Warszawa: Wydawnictwo SBP.
Papuzińska, J. (2007). Dziecięce spotkania z literaturą. Warszawa: CEBIiD.
Parker, J., Jenkins, L. (2021). Helping, Sharing and Comforting Behaviours in Primary School Children: The Effects of Year Group and Well-Being on Prosocial Behaviour. Psychreg Journal of Psychology, 5(1), 64–75. DOI: 10.5281/zenodo.5746764.
Preston, S. D., Waal, F. D. M. de (2002). Empathy: Its Ultimate and Proximate Bases. Behavioral and Brain Sciences, 25(1), 1–20. DOI: 10.1017/s0140525x02000018.
Płuciennik, J. (2002a). Figury niewyobrażalnego. Notatki z poetyki wzniosłości w literaturze polskiej. Kraków: Universitas.
Płuciennik, J. (2002b). Literackie identyfikacje i oddźwięki. Poetyka i empatia. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Radlińska, H. (1934). Książka wśród ludzi. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Oświaty Dorosłych.
Schaffer, H. R. (2012). Psychologia dziecka. Warszawa: PWN.
Shusterman, R. (2010). Świadomość ciała. Dociekania z zakresu somaestetyki. Kraków: Universitas.
Sikorska-Krystek, A. (2024). Nauka i empatia. Społeczne konteksty twórczości Marii Konopnickiej. Poznań: Wydawnictwo PSP.
Słońska, I. (1957). Dzieci i książki. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych.
Stanecka, Z. (2018). Basia i lato pod psem. Warszawa: Egmont Polska.
Stanecka, Z. (2022). Drań, czyli moje życie z jamnikiem. Warszawa: Kropka.
Stanecka, Z. (2023). Lotta, czyli jak wychować ludzkie stado. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy.
Tabakowska, E. (2012). Empatia w języku, w tekście, w przekładzie. W: H. Kardela, Z. Muszyński, M. Rajewski (red.), Empatia, obrazowanie i kontekst jako kategorie kognitywistyczne (s. 153–166). Lublin: Wydawnictwo UMCS.
Ungeheuer-Gołąb, A. (1999). Poezja dzieciństwa, czyli droga ku wrażliwości. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Ungeheuer-Gołąb, A. (2009). Wzorce ruchowe utworów dla dzieci. O literaturze dziecięcej jako wędrówce, walce, tajemnicy, bezpiecznym miejscu i zabawie. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego.
Wajrak, A. (2017). Lolek. Warszawa: Wydawnictwo Agora.
Wimsatt Jr, W. K., Beardsley, M. C. (1983). Złudzenie oddziaływania emocjonalnego. W: Nowa Krytyka. Antologia (s. 150–153). Warszawa: PIW.
Wojnar, I. (1987). W poszukiwaniu porządku świata. Warszawa: Nasza Księgarnia.
Zamojska, E. (2017). Czytające dzieci. Wywiady z dziećmi o czytaniu i książkach. W: K. Segiet, K. Słupska (red.), Książka w życiu człowieka – w poszukiwaniu (u)traconej wartości (s. 109–123). Poznań: Wydawnictwo UAM.
Zdunik, J. (2023). Czy empatia jest odpowiedzią na antropocen? Kilka refleksji z perspektywy psychologii lektury i dydaktyki polonistycznej. Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Poetica, 11, 47–61. DOI: 10.24917/23534583.11.4.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/j.2026.39.1.37-55
Data publikacji: 2026-05-06 09:42:57
Data złożenia artykułu: 2025-11-07 09:16:33
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Alicja Ungeheuer-Gołąb
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.