Hide
Show all
Email this article Emotional Bonds and Relationships between Grandchildren and Grandparents during Childhood and Their Influence on Young Adults’ Support for Grandparents
Abstract
During childhood, individuals build family bonds. These primarily concern members of the closest family: parents, siblings, and grandparents. The caregiving role performed by family elders for their grandchildren constitutes a very important element in shaping the attitudes, behaviors, patterns, and norms of the youngest generation. The study was conducted using the diagnostic survey method. It involved 238 participants aged 18–35 (young adults) who maintained regular contact with their grandparents. The aim of the research was to demonstrate how bonds/relationships formed in childhood are reflected in the bonds/relationships between grandchildren and grandparents in adulthood. The subject of the study was the relationships between grandchildren and their grandparents. Three research questions were formulated. The first asked: What kinds of relationships with grandparents are present in the memories of young adults? Respondents indicated several positive memories, most frequently shared meals (28%), play activities (16%), trips (15%), holidays spent at their grandparents’ homes (14%), walks (12%), and other experiences (39%). The second research question was formulated as follows: How often and in what ways do young adults spend their free time with their grandparents? The largest group of respondents meets with their grandparents once or several times a month (49% in total), 16% do so less than once a month, while more frequent contacts are several times a week (15%) or daily (12%), and meeting once a week was indicated least frequently (8%). The third research question asked: Whether and in what ways do young adults provide assistance to their grandparents in old age? The majority of respondents help their grandparents mainly with internet-related matters and everyday tasks such as shopping, cleaning, medical appointments, or organizing household life. This results from both progressing digitalization and the declining physical and mental fitness of older adults.
Keywords
Full Text:
PDF (Język Polski)References
Abramowska-Kmon, A., Antczak, R., Chełchowska, M., Chłoń-Domińczak, A., Kotowska, I. E., Oczkowska, M., Panek, T., Perek-Białas, J., Ruzik-Sierdzińska, A., Strzelecki, P., Wróblewska, W., Zwierzchowski, J. (2023). Pokolenie 50+ w Polsce i w Europie w przededniu pandemii COVID-19: aktywność, stan zdrowia, warunki pracy, relacje międzypokoleniowe i wykluczenie. Raport podsumowujący wyniki badań 8. rundy badania „SHARE: 50+ w Europie”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH.
Adamczyk, M. D. (2022). Modele funkcjonowania osób starszych, w tym niesamodzielnych, w rodzinie. Roczniki Nauk Społecznych, 14(3), 189–208. DOI: 10.18290/rns22503.2.
Appelt, K. (2007). Współcześni dziadkowie i ich znaczenie dla rozwoju wnuków. W: A. I. Brzezińska, K. Ober-Łopatka, R. Stec, K. Ziółkowska (red.), Szanse rozwoju w okresie późnej dorosłości. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
Bajor, A., Cyrkun, K. (2021). Wieloaspektowe definiowanie rodziny w odniesieniu do typów rodzin dysfunkcyjnych. W: J. Kawak (red.), Wyzwania współczesnego świata (t. 14; s. 65–78). Łódź: Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph.
Bauer, K., Kullgren, J. (2024). Grandparents Help Grandkids in Many Ways – but the Reverse May Be True Too, Poll Suggests. Pobrane z: https://ihpi.umich.edu/news-events/news/grandparents-help-grandkids-many-ways-reverse-may-be-true-too-poll-suggests (dostęp: 8.02.2026).
Becker, S., Becker, F. (2008). Young Adult Carers in the UK: Experiences, Needs and Services for Carers Aged 16–24. London: Princess Royal Trust for Carers.
Borowik, J. (2020). „Dziadkowie – rodzice” widziani oczami dorosłych wnuków. Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, 10(1), 174–188. DOI: 10.18778/2450-4491.10.12.
Borowik, J. (2022). Rodzina z pominiętym pokoleniem. Doświadczenia życiowe dziadków wychowujących wnuki. Kultura i Edukacja, (3), 148–164. DOI: 10.15804/kie.2022.03.08.
Borowik, J. (2025). Opieka dziadków nad wnukami – nienormatywne wydarzenie życiowe w narracjach biograficznych. Roczniki Pedagogiczne, 17(1), 87–104. DOI: 10.15804/kie.2025.03.04.
Brągiel, J. (2002). Więzi społeczne w rodzinie. W: S. Kawula, J. Brągiel, A. W. Janke, Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki (s. 103–114). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Brągiel, J. (2007). Więzi społeczne w rodzinie. W: S. Kawula, J. Brągiel, A. W. Janke, Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki (s. 115–134). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Brągiel, J., Górnicka, B. (2020). Rodzina w kręgu ponowoczesnych przemian i wyzwań niepełnosprawności. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Brzezińska, A. I. (red.). (2021). Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa. Gdańsk: GWP.
Burkacka, I. (2017). Monoparentalność, wielorodzina i rodzina zrekonstruowana. Współczesne nazwy modeli życia rodzinnego. Artes Humanae, 2, 61–94. DOI: 10.17951/arte.2017.2.61.
Chojnacka, B. (2023). Dziadkowie jako znaczący inni w biograficznym doświadczeniu. Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 66(3), 95–112. DOI: 10.31743/znkul.16393.
Cudak, H. (2012a). Zaburzenie struktury rodziny jako konsekwencja makrospołecznych uwarunkowań. Pedagogika Rodziny, (2), 7–17.
Cudak, S. (2012b). Znaczenie więzi emocjonalnych w rodzinie dla prawidłowego funkcjonowania dzieci. Pedagogika Rodziny, (2), 31–39.
Czepczarz, J., Czepczarz, A. (2021). Znaczenie opieki nad wnukami w jakości życia osób w podeszłym wieku. Wychowanie w Rodzinie, 25(2), 139–153. DOI: 10.61905/wwr/170383.
Czerwonka, D. (2017). Rola współczesnych dziadków – z perspektywy wnucząt i seniorów. Zeszyty Naukowe Kujawskiej Szkoły Wyższej we Włocławku, 44, 105–119.
Dellmann-Jenkins, M., Blankemeyer, M., Pinkard, O. (2000). Young Adult Caregivers for Older Family Members. Journal of Aging Studies, 14(2), 189–204.
Firlit-Fesnak, G. (2022). Zdolność dostosowania rodziny wobec zmian wywołanych pandemią COVID-19. Studia Politologiczne, 65, 108–128. DOI: 10.33896/SPolit.2022.65.5.
Fitzpatrick, M. (2004). Grandparents Raising Grandchildren, Melbourne, Council on the Ageing. AJSI, 49(4), 467–488.
Franczyk, E. (2021). Osoba starsza a kryzys we współczesnej rodzinie w ujęciu systemowym. Horyzonty Wychowania, 20(53), 61–71. DOI: 10.35765/hw.2030.
Frączek, Z. (2021). Dysfunkcjonalność i problemy współczesnej polskiej rodziny w świetle danych statystycznych i wspierających działań państwa. Kultura – Przemiany – Edukacja, 9, 149–169. DOI: 10.15584/kpe.2021.9.7.
Garbulińska-Charchut, J. (2021). Pandemia koronawirusa – możliwe długoterminowe skutki społeczne. W: J. Kawak (red.), Wyzwania współczesnego świata (t. 14; s. 53–64). Łódź: Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph.
Gerard, J. M., Landry-Meyer, L., Roe, J. G. (2006). Grandparents Raising Grandchildren: The Role of Social Support in Coping with Caregiving Challenges. International Journal of Aging and Human Development, 62(4), 359–383. DOI: 10.2190/3796-DMB2-546Q-Y4AQ.
Grabarczyk, F. (2019). Samotność osób starszych. W: J. Zimny (red.), Nowe oblicza współczesnej rzeczywistości (s. 137–150). Stalowa Wola: Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Stalowej Woli.
Grünwald, O., Damman, M., Henkens, K. (2022). The Experiences of Grandparents Looking After Their Grandchildren: Examining Feelings of Burden and Obligation Among Non-Custodial Grandparents. Ageing & Society, 1–18. DOI: 10.1017/S0144686X22001027.
Herudzińska, M. H. (2022). Seniorzy w Polsce – stan zdrowia, wsparcie instytucjonalne i opieka nieformalna. Wychowanie w Rodzinie, 27(2), 325–344. DOI: 10.61905/wwr/170354.
Huk, T. (2014). Pedagogika medialna. Aspekty społeczne, kulturowe i edukacyjne. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Jarosz, E., Nowak, A. (2012). Dzieci ofiary przemocy w rodzinie. Raport Rzecznika Praw Dziecka. Funkcjonowanie znowelizowanej ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Warszawa: Rzecznik Praw Dziecka.
Jas, K. (2019). Rodzina jako miejsce kontaktów międzypokoleniowych w opinii uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu cieszyńskiego. Edukacja Międzykulturowa, (2), 180–193. DOI: 10.15804/em.2019.02.12.
Kawula, S. (2002). Pedagogika rodziny. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kotlarska-Michalska, A. (2002). Więź w rodzinach wielodzietnych. Roczniki Socjologii Rodziny, 14, 57–70.
Kwak, A. (2018). Czy trwałość więzi rodzinnych mimo przemian społecznych? Rocznik Nauk Społecznych, 46(4), 165–171. DOI: 10.18290/rns.2018.46.4-9.
Luty-Michalak, M. (2017). Siła więzi rodzinnych osób starszych. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, 18(1), 41–49.
Łuczak, E. (2008). Wielowymiarowa dysfunkcjonalność współczesnej rodziny i jej wpływ na proces wychowania. W: W. Muszyński, E. Sikora (red.), Małżeństwo i rodzina w ponowoczesności. Szanse – zagrożenia – patologie (s. 306–313). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mitkiewicz, B. (2021). Troska o rodzinę niesamodzielnego seniora. Społeczeństwo – Edukacja – Język, (13), 243–259.
Młyński, J. (2020). Rodzina w sytuacji pandemii koronawirusa COVID-19 jako wyzwanie dla polityki lokalnej. W: N. G. Pikuła, M. Grewiński, E. Zdebska, W. Glac, (red.), Wyzwania dla polityki społecznej w kontekście pandemii koronawirusa (s. 69–87). Kraków: Wydawnictwo Scriptum Tomasz Sekunda.
Nikitorowicz, J. (1999). Szanse i zagrożenia tożsamości rodzinnej. W: J. Nikitorowicz (red.), Rodzina wobec wyzwań edukacji międzykulturowej (s. 66–78). Białystok: Trans Humana.
Nowak-Dziemianowicz, M. (2016). Walka o uznanie w narracjach. Jednostka i wspólnota w procesie poszukiwania tożsamości. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Nowicka, E. (2020). Rodzinna edukacja medialna przygotowaniem do funkcjonowania dziecka w świecie mediów. Wychowanie w Rodzinie, 22(1), 257–266. DOI: 10.61905/wwr/170471.
Ochiltree, G. (2006). The Changing Role of Grandparents. Arte Briefing. Australian Family Relationships Clearinghouse, 2, 1–9.
Pilch, T., Bauman, T. (2001). Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Pujer, K. (2016). Współczesna rodzina. Szanse, zagrożenia, kierunki przemian. Wrocław: Wydawnictwo Exante.
Pyźlak, G. (2020). Troska o rodziny w sytuacjach trudnych. Lublin: Wydawnictwo Diecezji Rzeszowskiej.
Ritzer, G. (2004). Klasyczna teoria socjologiczna. Poznań: Zysk i S-ka.
Różański, T. (2020). Samotność i osamotnienie osób starszych jako problem społeczny i edukacyjny. Roczniki Pedagogiczne, 12(4), 75–90. DOI: 10.18290/rped20124-6.
Różański, T. (2021). Przemoc wobec ludzi starszych w rodzinie. Zarys problematyki. Teologia i Człowiek, 52(4), 171–187. DOI: 10.12775/TiCz.2020.057.
Rudnik, A. (2014). Relacje międzypokoleniowe w rodzinie – perspektywa gerontologiczna. W: P. Szukalski (red.), Relacje międzypokoleniowe we współczesnych polskich rodzinach (s. 41–55). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Rynkowska, D. (2019). Przemoc wobec osób starszych – sposoby przeciwdziałania. Polityka i Społeczeństwo, (1), 69–82. DOI: 10.15584/polispol.2019.1.5.
Ryszka, Ł. (2023). Komunikacyjne dylematy pełnionych ról dziadków i teściów w świetle koncepcji analizy transakcyjnej. W: J. Siewiora, G. Godawa, K. Cymanow-Sosin (red.), Miejsce i rola rodziców w budowaniu i funkcjonowaniu rodzin ich dzieci (s. 139–159). Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie.
Schier, K. (2008). Johna Bowlby’ego teoria przywiązania i psychoanaliza – historia rodzinna? W: B. Józefik, B. Iniewicz (red.), Koncepcja przywiązania. Od teorii do praktyki klinicznej (s. 35–51). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Seferyńska, A. M. (2004). Uczeń z rodziny dysfunkcyjnej. Warszawa: WSiP.
Semków, J. (2021). Opieka nad osobą z chorobą Alzheimera – perspektywa opiekunów. EXLIBRIS Biblioteka Gerontologii Społecznej, (2), 34–50.
Szatur-Jaworska, B. (2017). Życie rodzinne polskich seniorów na początku XXI wieku. W: M. Bednarski, Z. Czepulis-Rutkowska, D. Głogosz (red.), O racjonalną politykę rodzinną. Rodzina formacją niezastąpioną? Książka jubileuszowa prof. Bożeny Balcerzak-Paradowskiej (s. 108–118). Warszawa: Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Szostakowska, K. (2019). Infantylizacja osób starszych nie tylko w sferze języka – raport z badań. Praca Socjalna, 34(5), 7–21. DOI: 10.5604/01.3001.0013.7255.
Szostakowska, K. (2022). Wielowymiarowość infantylizacji osób starszych – wyniki badań. Studia Pedagogiczne, 41, 195–208.
Walęcka-Matyja, K. (2022). Wartości rodzinne, materialne i światopogląd a proces transmisji międzypokoleniowej. Kwartalnik Naukowy Fidest et Ratio, (1), 1–15.
Wesołowska, P. (2019). Świadomość pedagogiczna współczesnych rodziców oraz jej źródła. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Zamorska, K., Makuch, M. (2018). Starzenie się społeczeństwa. Wymiar społeczny, gospodarczy i polityczny. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.
Znaniecki, F. (2011). Relacje społeczne i role społeczne. Niedokończona socjologia systematyczna. Warszawa: PWN.
Żebrok, P. (2021). Autorytet dziadka w rodzinie. W: A. Chrapusta, I. Skoczeń, S. Wronka (red.), Pomiędzy szacunkiem a odpowiedzialnością. Rola autorytetu w rozwoju osobowym człowieka (s. 123–139). Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/j.2026.39.1.69-92
Date of publication: 2026-05-06 09:43:14
Date of submission: 2025-10-22 21:24:05
Statistics
Indicators
Refbacks
- There are currently no refbacks.
Copyright (c) 2026 Martyna Karwińska, Katarzyna Szostakowska, Marcin Szostakowski
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.