Wyślij tekst przez e-mail 
Przedmiot estetyczny w świetle ontologii Nicolaia Hartmanna
Streszczenie w języku polskim
W niniejszym artykule rozważam kwestię ontologicznego statusu przedmiotu estetycznego, którą sprowadzam do jednego problemu, dającego się wyrazić pytaniem: czy przedmiot estetyczny jest bytem? Problem ten ma oczywiście liczne implikacje, które omawiam w dalszej części artykułu. Przedstawione w nim analizy dotyczą: 1. miejsca obiektu estetycznego w rozważaniach ontologicznych, a zwłaszcza tego, czy stanowi on, na równi z bytem realnym i idealnym, przedmiot badań ontologicznych; 2. jego egzystencjalnej specyfiki (drugorzędnej w stosunku do realności i idealności istnienia); 3. podobieństwa struktury obiektu estetycznego do struktury świata realnego.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDF (English)Bibliografia
Arnheim, Rudolf. Art and Visual Perception. A Psychology of the Creative Eye. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 2004.
Breil, Reinhold. Kritik und System. Die Grundproblematik der Ontologie Nicolai Hartmanns in transcendenalphilosophischer Sicht. Würzburg: Königshausen & Neumann, 1996.
Cicovacki, Predrag. “New Ways of Ontology—the Ways of Interaction.” Axiomathes 12, no. 3–4 (2001), Special Issue: The Legacy of Nicolai Hartmann (1982–1950) edited by Roberto Poli: 159–170. https://doi.org/10.1023/A:1015852024525.
Collins, James. “Neo-Scholastic Critique of Nicolai Hartmann.” Philosophy and Phenomenological Research 6, no. 1 (Sep. 1945): 109–132.
Forsche, Joachim. Zur Philosophie Nicolai Hartmanns. Die Problematik von kategorialer Schichtung und Realdetermination, Monografien zur Philosophischen Forschung, Band XLI. Meisenheim am Glan: Hain, 1965.
Hartmann, Nicolai. Das Problem des geistigen Seins. Untersuchungen zur Grundlegung der Geschichtsphilosophie und der Geisteswissenschaftens. Berlin und Leipzig: Walter de Gruyter & Co., 1933.
Hartmann, Nicolai. Der Aufbau der realen Welt. Grundriß der allgemeinen Kategorienlehre. Berlin: Walter de Gruyter & Co., 1940.
Hartmann, Nicolai. Grundzüge einer Metaphysik der Erkenntnis, dritte unveränderte Auflage. Berlin: de Gruyter, 1941.
Hartmann, Nicolai. Ästhetik. Berlin: de Gruyter, 1953.
Hartmann, Nicolai. Aesthetics. Translated with an Introduction by Eugene Kelly. Berlin/Boston: de Gruyter, 2014.
Hartmann Nicolai. Estetyka. Translated, introduced, and annotated by Artur Mordka. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2022.
Hartmann, Nicolai. Ontology: Laying the Foundations. Translation and Introduction by Keith R. Peterson. Berlin/Boston: de Gruyter, 2019.
Kandinsky, Wassily. Punkt und Linie zu Fläche. Beitrag zur Analyze der malerischen Elemente, mit einer Einführung von Max Bill. Bern: Benteli Verlag, 1973.
Kanthack, Katharina. Nicolai Hartmann und das Ende der Ontologie. Berlin: de Gruyter, 1962.
Kelly, Eugene. “Translator’s Introduction: Hartmann on the Mystery and Value of Art.” In Nicolai Hartmann, Aesthetics, translated with an Introduction by Eugene Kelly, I–XIII. Berlin-Boston: de Gruyter, 2014.
Kopciuch, Leszek. Człowiek i historia u Nicolaia Hartmanna. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007.
Kuhn, Helmut. “Nicolai Hartmann’s Ontology.” The Philosophical Quarterly 1, no. 4 (1951): 289–318.
Lörcher, Wolfgang. Ästhetik als Ausfaltung der Ontologie. Monografien zur Philosophischen Forschung. Manheim am Glan: Hain, 1972.
Mordka, Artur. Ontologiczne podstawy estetyki. Zarys koncepcji Nicolaia Hartmanna. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2008.
Mordka, Artur. “O artystycznym i estetycznym pożytku z kategorii warstwy. Przyczynek do ontologii działa sztuki Nicolaia Hartmanna.” Warstwy. Rocznik Instytutu Sztuk Pięknych Uniwersytetu Rzeszowskiego 2018, no 2: 6–13.
Mordka, Artur. “Wstęp tłumacza.” In Nicolai Hartmann, Estetyka. Translated, introduced, and annotated by Artur Mordka, 13–24. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2022.
Noras, Andrzej J. Nicolaia Hartmanna koncepcja wolności. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 1998.
Peterson, Keith R. “Translator’s Introduction. Hartmann’s Realist Ontology.” In Nicolai Hartmann, Ontology: Laying the Foundations. Translation and Introduction by Keith R. Peterson, I–XXXIX. Berlin/Boston: De Gruyter, 2019.
Poli, Roberto. “The Basic Problems of the Theory of Levels of Reality.” Axiomathes 12, no. 3–4 (2001), Special Issue: The Legacy of Nicolai Hartmann (1982–1950) edited by Roberto Poli: 261–283. https://doi.org/10.1023/A:1015845217681.
Ruttkowski, Wolfgang. “Schicht, Struktur und Gattung: Zusammenhang der Begriffe.” The German Quartely 47, no. 1 (1974): 34–44.
Samuel, Otto. A Foundation of Ontology. A Critical Analysis of Nicolai Hartmann. New York: Philosophical Library, 1953.
Taranczewski, Paweł. O płaszczyźnie obrazu. Kraków: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich Wydawnictwo, 1992.
Theisen, Hans. Determination und Freiheit bei Nicolai Hartmann. Münster: Druck: Wasmund, 1962.
Wein, Hermann. “Nicolai Hartmanns Kategorialanalyse und Idee einer Strukturlogik.” In Nicolai Hartmann. Der Denker und sein Werk. Fünfzehn Abhandlungen mit einer Bibliographie, edited by Heinz Heimsoeth and Robert Heiß, 173–186. Göttingen: Vandenhoek & Ruprecht, 1952.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/kw.2025.40.77-96
Data publikacji: 2025-12-31 22:57:46
Data złożenia artykułu: 2024-05-14 09:30:48
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2025 Artur Mordka
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.