Duch i umysł. Hartmanna Das Problem des geistigen Seins

Streszczenie w języku polskim

Hartmann bywa uważany za zwykłego szkolnego filozofa, autora podręczników o niewielkiej oryginalności i niewielkim wkładzie w historię filozofii. Niniejszy artykuł analizuje dzieło Hartmanna Das Problem des geistigen Seins, aby rozważyć jego fundamentalne wglądy w naturę ducha (Geist) i jego funkcji w estetyce, etyce i historii ludzkości. Zwracam uwagę na zbieżność z angielskim pojęciem umysłu (mind) jako sposobu skupienia się na tym, co specyficzne dla ducha (Geist). Podstawową funkcją tego ostatniego terminu jest jego zdolność do wyniesienia myśli ponad to, co dominuje chwilowo w duchu obiektywnym danej społeczności. Problemy wymykające się racjonalnej analizie zostają uznane za metafizyczne i nierozwiązywalne lub jako aporie i pozostawiane myślicielom późniejszych pokoleń. Jednak wszelkie powroty do samych zjawisk wykazują Rückwirkung – wywierają zwrotny wpływ na samoświadomość odbiorców, umożliwiając im zwrócenie się ku przyszłości z nowymi pytaniami, które można postawić w świetle tego, co prezentuje się w ich duchu. W przeciwieństwie do zarzutu bycia szkolnym filozofem (Schulphilosoph), twórcza otwartość Hartmanna na niezbadane problemy i możliwości pozwala dostrzec potencjalne nowe rozwiązania odwiecznych problemów filozofii.