Podmiot i fikcja: dezintegracja pozytywna w kulturze współczesnej w perspektywie teorii Kazimierza Dąbrowskiego

Streszczenie w języku polskim

W artykule analizowana jest teoria dezintegracji pozytywnej (TPD) Kazimierza Dąbrowskiego, zakładająca, że kryzysy psychiczne i konflikty wewnętrzne mogą prowadzić do integracji podmiotowej na wyższym poziomie. Celem artykułu jest ukazanie, że zarówno w fikcji – będącej odbiciem rzeczywistości – jak i w realnym doświadczeniu jednostki, dezintegracja struktury psychicznej nie tylko nie jest przejawem stanów patologicznych, ale stanowi konieczny etap w procesie rozwoju jednostki. Prowadzi do głębszej autorefleksji, integracji i przekraczania dotychczasowej struktury osobowości. Na przykładzie fikcyjnej osobowości Travisa Bickle’a z filmu Taksówkarz naświetlane są paralele do procesów zachodzących w psychikach realnie istniejących podmiotów. Kultura, w tym jej fikcyjne reprezentacje, pełni funkcję medium, przez które podmiot dokonuje autoanalizy. Człowiek rzutuje aspekty własnej psychiki na zewnątrz, by następnie je internalizować i lepiej rozumieć. Ten twórczy proces sprzyja rozwojowi i przekraczaniu dotychczasowej tożsamości. W tym kontekście analizowane są także kluczowe dynamizmy teorii dezintegracji pozytywnej, w tym rzadziej omawiany instynkt śmierci cząstkowej o charakterze sublimacyjnym.