Problem bytu społeczno-historycznego: nonredukcjonizm i twórczość u Hartmanna i Castoriadisa

Streszczenie w języku polskim

Zarówno Nicolai Hartmann, jak i Cornelius Castoriadis byli filozofami, których niełatwo zaklasyfikować do głównych szkół filozoficznych XX wieku. Obaj mieli szerokie zainteresowania, a jednym z nich był problem „bytu duchowego” lub „bytu społeczno-historycznego”. Problem ten, tj. ontologiczny status zjawisk społeczno-historycznych, jest głównym tematem niniejszego artykułu. Stosując uwzględniające kontekst historyczny podejście porównawcze, jak również podejście analityczne i interpretacyjne, stwierdzam, że dyskusje obu filozofów na ten temat zbiegają się w wspólnej krytyce redukcjonizmu w teorii społecznej, w ich propozycjach dotyczących stratyfikacji ontologicznej oraz w przypisaniu temu, co społeczno-historyczne, swoistego sposobu bycia. Ale też różnią się ze względu na subtelne rozbieżności w ujmowaniu Problemlagen. Castoriadis ujmuje to, co społeczno-historyczne w kontekście redukcjonistyczno-deterministycznej osi wyjaśniania i podkreśla kreatywność wyobraźni społecznej oraz jej rolę w instytucjach społecznych. Hartmann nie zajmuje się bezpośrednio kwestią determinizmu ze względu na to, że starannie rozdziela w ontologii problem genezy i budowy warstwowej. Obaj uzyskują wynik, że redukcjonizm jest jałowy, gdyż egzystencja ludzka ma strukturę warstwową, a sfera społeczno-historyczna ma swoisty sposób bycia, charakteryzujący się wolną twórczością kulturową oraz zinstytucjonalizowanym przekazywaniem treści kulturowych.