Salus populi suprema lex esto in Jan Marquart’s 1650 Dissertation

Piotr Niczyporuk

Abstract


In May 1650, a dissertation by Jan (Ioannes) Marquart titled Dissertatio iuridica De damno iniuriae was published in the academic printing house in Vilnius. From the information presented on the title page of the dissertation, we can surmise that it was the basis for awarding the author a doctorate. Jan Marquart was sometimes mentioned as one of the first graduates of the Faculty of Law of the Vilnius Academy from the early period of its functioning, namely 1644–1655. For the author of De damno iniuriæ, the Latin paremia Salus populi suprema lex esto was to be the keynote of the dissertation, the guideline for further considerations. Its uniqueness for Jan Marquart can be evidenced by the way it is cited in the dissertation and the special font size used to highlight it. The paremia was also intended to justify the need for a synthetic discussion of regulations regarding the protection of the state and its interests, for which the author of De damno iniuriæ devoted several editorial units bearing the Roman numerals: I through VI. Jan Marquart recognized that Justinian I the Great, in codifying the law and adapting it to changing socio-economic relations, was guided in his codification endeavor by the principle that the welfare of the republic is the supreme law. On the other hand, it is surprising that the author of De damno iniuriæ cited the Law of the Twelve Tables, without specifying a particular table, as an indication of the origin of this fundamental principle, which is a guarantor of the proper exercise of power. It is difficult to say whether he consciously overlooked the fact that several centuries later, in Cicero’s De legibus, we can find this paremia as an indication of the duties of citizens to the state. Perhaps Jan Marquart’s reference precisely to the Law of the Twelve Tables was intended to raise the profile of the cited maxim and indicate its statutory, fundamental nature.


Keywords


Jan Marquart; paremia; Law of the Twelve Tables; Cicero; De legibus

Full Text:

PDF

References


Appel H., Calamitas rei publicae. Cyceron o nadużyciu prawa w mowie wygłoszonej w obronie Roscjusza z Amerii, [in:] Salus rei publicae suprema lex. Ochrona interesów państwa w prawie karnym starożytnej Grecji i Rzymu, Lublin 2007.

Assertiones ex iurisprudentia ecclesiastica de iure non scripto, iure personarum, et immunitate ecclesiastica, sub felicissimis auspiciis Illustrissimi Domini D[omino] Casimiri Leonis Sapieha, Procancellarii M[agnique] D[ucatus] L[ithuaniae], Słonim, Volpen, Luboszan etc etc etc Gubernatoris, / per Iosephum Butkiewicz Popuciewicz, Art et Philosophiae Magistrum, Iuris Utriusq[ue] Auditorem publica disputatione propugnatae; praesidente Nobili et Clarissimo et Magnifico D[omino] Alexandro Aarone Olizarovvski, Juris utriusq[ue], Doctore Principis Neoburgensis Consiliario Iuris Canonici Ordinario Professore, in Alma Academia Vilnensi Soc[ietatis] Iesu die [30] mense [Iunio] Anno Domini MDCXLVII [1647] (= I. Butkiewicz Popuciewicz, Assertiones ex iurisprudentia ecclesiastica de iure non scripto, iure personarum, et immunitate ecclesiastica, Vilniae 1647).

Bar J., Zmarz W., Polska bibliografia prawa kanonicznego od wynalezienia druku do 1940 r., vol. 1: Od wynalezienia druku do 1799 r., Lublin 1960.

Bieliński J., Uniwersytet Wileński (1579–1831), vol. 2–3, Kraków 1899–1900.

Bleicken J., Lex publica. Gesetz und Recht in der römischen Republik, Berlin 1975, DOI: https://doi.org/10.1515/9783110833171

Bryk A., Konstytucjonalizm. Od starożytnego Izraela do liberalnego konstytucjonalizmu amerykańskiego, Kraków 2013.

Čepienė K., Petrauskienė I., Vilniaus akademijos spaustuvės leidiniai 1576–1805, Vilnius 1979.

Decisio controversiae iuris canonici, sub felicissimis auspiciis Illustrissimi Domini D[omino] Casimiri Leonis Sapieha, M[agnique] D[ucatus] L[ithuaniae] Procancellarii, Słonimensis, Volpensis, Luboszanensis etc Gubernatoris, Facultatis Iurium in Alma Academia Vilnensi Soc[ietatis] Iesu munificentissimi Fundatoris / a Iosepho Konstantynowicz, Artium et Philosophiae Magistro, Sacrae Teologiae et Iuris Utr[usque] Auditore, nec non Academicarum Disputationum Moderatore, Publice Disputationi Proposita, praesidente Clarissimo et Magnifico D[omi]no Alexandro Aarone Olizarowski Iuris Utriusq[ue] Doctore, Serenissimi Principis Neoburgensis Consiliario et Canonum Ordinario Professore in Alma Acad[emia] Vilnen[si] S[ocietatis] I[esu], Vilnae [Vilnius], Typis Academiciis S[ocietatis] Iesu [1647] ] (= I. Konstantynowicz, Decisio controversiae iuris canonici, Vilniae 1647).

Diehl H., Sulla und seine Zeit im Urteil Ciceros, Olms 1988.

Dissertatio iuridica de damno iniuriae, quam praeside Nobili et Clarissimo D[omino] Simone Dilger Morenweisensi Bavaro, I[uris] U[triusque] Doctore, et in Alma Universitate Vilnensi Soc[ietatis] Iesu Pandectarum Professore Ordinario defendendam suscepit pro obtinenda Doctoratus in eadem Facultate Laurea Ioannes Marquart A[rt]a[s] L[Ibera]l[es] et Philosophiae Magister Iuris Utriusque Auditor, Vilnae [Vilnius], Typis Academiciis S[ocietatis] I[esu]. Anno D[omin]ai. M.DC.L.(1650) Mense Maii Die (= Ioannes Marquart, Dissertatio iuridica de damno iniuriae, Vilniae 1650).

Dissertatio iuridica e iure canonico, civili et regio Poloniae, Magniq[ue] Ducatus Lithuaniae nec non Saxonico et municipali Magdeburgensi decisa quam sub felicissimis auspiciis Illustrissimi Domini D[omino] Casimiri Leonis Sapieha, M[agnique] D[ucatus] L[ithuaniae] Procancellarii, Słonimensis, Volpensis, Luboszanensis etc Gubernatoris in Alma Universitate Vilnensi Soc[ietatis] Jesu, Facultatis Iuridicae Fundatoris, praeside Nobili et Clarissimo D[omi]n[o] Joanne Georgio Schaver de Augenburg I[uris] U[triusque] Doctore et in eadem Universitate S[anti]s[ime] Canon[um] Ordinario Professore, / defendendam suscepit Andreas Marquart, A[rt]a[s] L[Ibera]l[es] et Philosophiae Magister et I[uris] U[triusque] Auditor. Vilnae [Vilnius], Typis Academicis Soc[ietatis] Iesu, Anno Domini MDCXLVII [1647]. die [22] Iunii (= A. Marquart, Dissertatio juridica e jure canonico, civili et Regio Poloniae Magnique Ducatus Lithuaniae nec non Saxonico et municipali Magdeburgensi, Vilnae 1647).

Dyjakowska M., Prawo rzymskie w Akademii Zamojskiej w XVIII wieku, Lublin 2000.

Estreicher K., Bibliografia polska, part 3: Bibliografia wieków XV–XVIII w układzie abecadłowym, vol. 13, Warszawa 1977.

Estreicher K., Bibliografia polska, part 3: Bibliografia wieków XV–XVIII w układzie abecadłowym, vol. 22, Warszawa 1977.

Jaroszewicz J., Obraz Litwy pod względem jej cywilizacji od czasów najdawniejszych do końca wieku XVI, vol. 3, Wilno 1844.

Jaśtal J., Konstruktywizm w metaetyce — perspektywa Arystotelesowska, “Diametros” 2015, no. 45.

Jocher A.B., Obraz bibliograficzno-historyczny literatury i nauk w Polsce, od wprowadzenia do niej druku po rok 1830 włącznie, z pism Janockiego, Bentkowskiego, Ludwika Sobolewskiego, Ossolińskiego, Juszyńskiego, Jana Winc. i Jerz. Sam. Bandtków itd., vol. 3, Vilnius 1857.

Jońca M., Prawo rzymskie. Marginalia, Lublin 2012.

Kodrębski J., Prawo rzymskie w Polsce XIX wieku, Łódź 1990.

Korpanty J., Obraz człowieka i filozofii życia w literaturze rzymskiej epoki augustowskiej, “Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historycznoliterackie” 1985, no. 59.

Kot S., Aron Aleksander Olizarowski, profesor prawa Akademii Wileńskiej, [w:] Księga pamiątkowa ku uczczeniu CCCL rocznicy założenia i IX wskrzeszenia Uniwersytetu Wileńskiego, vol. 1: Z dziejów dawnego Uniwersytetu, Wilno 1929.

Kumaniecki K., Cyceron i jego współcześni, Warszawa 1959.

Kupiszewski H., Prawo rzymskie a współczesność, Warszawa 1998.

Lintott A., The Constitution of the Roman Republic, Oxford 2023.

Lizisowa M.T., Modelowanie treści pojęć prawo – własność – władza w języku prawnym Korony i Wielkiego Księstwa Litewskiego, [in:] Litwa w epoce Wazów, eds. W. Kriegseisen, A. Rachuba, Warszawa 2006.

Marquart I., Dissertatio iuridica De damno iniuriæ, Vilnæ 1650.

Milewska-Waźbińska B., „Vera nobilitas”. Etos szlachecki na podstawie herbarzy staropolskich, [in:] Etos humanistyczny, ed. P. Urbański, Warszawa 2010.

Niczyporuk P., Aaron Aleksander Olizarowski profesorem prawa Akademii Wileńskiej, “Miscellanea Historico-Iuridica” 2015, vol. 14(2), DOI: https://doi.org/10.15290/mhi.2015.14.02.10

Niczyporuk P., Dissertatio iuridica de damno injuriae Jana Marquarta, Vilnae 1650, pierwszym doktoratem z zakresu prawa rzymskiego w Akademii Wileńskiej, [in:] Semper fidelis. Prace dedykowane pamięci Profesora Janusza Sondla, legendzie krakowskiego fakultetu prawniczego, eds. D. Malec, Ł. Marc, T. Palmirski, Kraków 2017.

Niczyporuk P., Nauczanie prawa rzymskiego w Akademii Wileńskiej, [in:] Wielokulturowość polskiego pogranicza. Ludzie – idee – prawo. Materiały ze Zjazdu Katedr Historycznoprawnych Augustów 15–18 września 2000 r., eds. A. Lityński, P. Fiedorczyk, Białystok 2003.

Niczyporuk P., Promocje doktorskie obojga praw w Akademii Wileńskiej, “Miscellanea Historico-Iuridica” 2004, vol. 2.

Niczyporuk P., Romaniści Akademii Wileńskiej w latach 1644–1655, [in:] Ad laudem magistri nostri. Mistrzowie. Dzieła polskiej romanistyki, ed. E. Gajda, Toruń 2018.

Niczyporuk P., Wstęp, [in:] Aaron Aleksander Olizarowski. De politica hominum societate libri tres, vol. 1, Warszawa 2022.

Paolone A.R., Citizenship, Values and Social Orders: The Assessment System of Census and Ritual Education in Ancient Rome, [in:] Empires, Post-Coloniality and Interculturality: New Challenges for Comparative Education, ed. L. Vega, Rotterdam 2014, DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-6209-731-5_5

Piechnik L., Dzieje Akademii Wileńskiej, vol. 2: Rozkwit Akademii Wileńskiej w latach 1600–1655, Rome 1983.

Pietrzyk-Reeves D., Ład Rzeczypospolitej. Polska myśl polityczna XVI wieku a klasyczna tradycja republikańska, Kraków 2012.

Plečkaitis R., Stopnie naukowe w dawnym Uniwersytecie Wileńskim, [in:] Studia z dziejów Uniwersytetu Wileńskiego 1579–1979, Warszawa–Kraków 1979.

Plečkaitis R., Teisės filosofija senajame Vilniaus universitete, “Problemos” 2001, vol. 60, DOI: https://doi.org/10.15388/Problemos.2001.60.6783

Rozwadowski W., Prawo rzymskie. Zarys wykładu z wyborem źródeł, Poznań 2006.

Szlachta B., Dwa wymiary filozofii politycznej. Na marginesie debaty dwóch polskich filozofów XVII w. Wprowadzenie: zarys problemu, “Roczniki Filozoficzne” 2022, vol. 70(2), DOI: https://doi.org/10.18290/rf2202.7

Szlachta B., W poszukiwaniu istoty wolności. Polski dwugłos z siedemnastego stulecia, “Myśl Polityczna” 2020, no. 2, DOI: https://doi.org/10.31268/MPPT.2020.15

Tarkowski M., Wydział Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie w latach 1919–1939, Gdańsk 2015.

Wichowa M., Klasycyzm jako element światopoglądu twórców literatury polskiego baroku, “Wschodni Rocznik Humanistyczny” 2010–2011, vol. 7.

Wirszubski C., Libertas as a Political Idea at Rome During the Late Republic and Early Principate, Cambridge 1968.

Wisłocki J., Prawo rzymskie w Polsce, Warszawa 1945.

Wołodkiewicz W. (ed.), Regulae iuris. Łacińskie inskrypcje na kolumnach Sądu Najwyższego Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2001.

Zabłocka M., Nowożytne próby rekonstrukcji ustawy XII Tablic, “Prawo Kanoniczne” 1994, vol. 37(3–4), DOI: https://doi.org/10.21697/pk.1994.37.3-4.04

Zabłocka M., Ustawa XII Tablic. Rekonstrukcje doby Renesansu, Warszawa 1998.

Zajadło J. (ed.), Łacińska terminologia prawnicza, Warszawa 2020.

Żółtowska I., Wstęp, [in:] Marek Tulliusz Cyceron, O państwie, O prawach, Kęty 1999.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/sil.2025.34.4.181-196
Date of publication: 2025-12-31 17:54:07
Date of submission: 2025-04-17 10:45:26


Statistics


Total abstract view - 0
Downloads (from 2020-06-17) - PDF - 0

Indicators



Refbacks

  • There are currently no refbacks.


Copyright (c) 2025 Piotr Niczyporuk

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.